เวลาผู้ประกอบการเริ่มมองหาเงินทุน คำถามหนึ่งที่พบได้บ่อยคือ ควรเลือกสินเชื่อแบบไหนดี ระหว่างวงเงินหมุนเวียน OD สินเชื่อระยะยาว หรือสินเชื่อที่มีหลักประกัน
จากที่ดิฉันวิเคราะห์ธุรกิจ ปัญหาคือหลายครั้งเราเอาผลิตภัณฑ์ที่มี “หน้าที่ต่างกัน” มาเปรียบเทียบกันโดยตรง แล้วใช้ดอกเบี้ยเป็นตัวตัดสิน
ในความเป็นจริง ก่อนเปรียบเทียบสินเชื่อsme ดิฉันจะแยกสามเรื่องก่อนเสมอ
เงินก้อนนี้ใช้ทำอะไร ใช้นานเท่าไร และจะกลับมาจากไหน
สามคำถามนี้สำคัญกว่าชื่อผลิตภัณฑ์ เพราะช่วยให้รู้ว่าเงินของธุรกิจควรอยู่ในโครงสร้างระยะสั้น ระยะยาว หรือหมุนกลับตามรอบการค้า
สมมติธุรกิจต้องการ 1 ล้านบาท
กรณีแรก ใช้ซื้อสินค้าและขายหมดภายในประมาณ 45 วัน
กรณีที่สอง ใช้ซื้อเครื่องจักรที่ตั้งใจใช้ 7 ปี
แม้จำนวนเท่ากัน แต่เงินสองก้อนนี้ไม่ควรใช้โครงสร้างเดียวกัน
เงินสำหรับสินค้าเป็น แหล่งเงินทุนสำหรับธุรกิจ เพราะเมื่อขายและเก็บรายได้แล้ว เงินควรกลับเข้ามาในรอบค่อนข้างสั้น
ส่วนเครื่องจักรสร้างประโยชน์ให้ธุรกิจหลายปี จึงควรพิจารณาแหล่งเงินทุนที่มีระยะเวลาสอดคล้องกับสินทรัพย์
หากนำวงเงินระยะสั้นไปใช้ซื้อทรัพย์ระยะยาว เงินจะถูกล็อกอยู่ในเครื่องจักร แต่ธุรกิจยังต้องหาเงินมารองรับการดำเนินงานประจำวัน
ตรงนี้เป็นหนึ่งในสาเหตุที่เจ้าของกิจการรู้สึกว่า “ได้วงเงินมาแล้วแต่ยังหมุนไม่พอ”
Term Loan หรือสินเชื่อแบบมีระยะเวลา เหมาะกับรายจ่ายที่ไม่ได้หมุนกลับมาในระยะสั้น เช่น ซื้อเครื่องจักร ปรับปรุงโรงงาน ซื้ออุปกรณ์ ขยายสถานที่ หรือการลงทุนที่สร้างประโยชน์หลายปี
จุดสำคัญไม่ใช่แค่ได้ระยะเวลาผ่อนนาน
แต่ต้องดูว่า Cash Flow ที่สินทรัพย์สร้างขึ้นสัมพันธ์กับภาระต่อเดือนหรือไม่
สมมติเครื่องจักรราคา 2 ล้านบาท ช่วยลดค่าแรงและของเสียรวมประมาณ 70,000 บาทต่อเดือน
ถ้าภาระจากสินเชื่อใหม่อยู่ประมาณ 45,000 บาทต่อเดือน โครงสร้างยังมีส่วนต่างรองรับ
แต่ถ้าต้องชำระ 100,000 บาทต่อเดือน ธุรกิจอาจต้องใช้กระแสเงินสดจากส่วนอื่นมาช่วย แม้เครื่องจักรจะเป็นการลงทุนที่ดีในระยะยาวก็ตาม
ดังนั้น เวลาดู Term Loan ดิฉันไม่ได้ดูเพียงว่า “ผ่อนได้กี่ปี” แต่จะดูว่า ประโยชน์จากการลงทุนกลับมาเร็วพอกับภาระหรือไม่
วงเงินเบิกเกินบัญชีหรือ OD มีลักษณะที่แตกต่างจาก Term Loan
ธุรกิจสามารถใช้เงินเมื่อมีความจำเป็นและนำรายรับกลับมาลดวงเงินได้ตามการเคลื่อนไหวของบัญชี ภายใต้เงื่อนไขของแต่ละผลิตภัณฑ์
ดิฉันจึงมอง OD ว่าเหมาะกับ Recurring Cash Gap
ตัวอย่าง ร้านค้าส่งต้องจ่าย Supplier ทุกวันที่ 10 แต่ลูกค้าหลักชำระช่วงวันที่ 20–25
ช่องว่างประมาณ 10–15 วันนี้เกิดซ้ำทุกเดือน
วงเงินหมุนลักษณะนี้จึงอาจสัมพันธ์กับธุรกิจมากกว่าการรับเงินก้อนแล้วผ่อนยาว
แต่ถ้าเจ้าของนำ OD ไปใช้ซื้อเครื่องจักร 1 ล้านบาท เงินอาจค้างอยู่ในวงเงินเป็นเวลานาน ไม่หมุนกลับตามรอบธุรกิจ
เมื่อถึงวันที่ต้องซื้อสินค้าใหม่ ธุรกิจก็พบว่าวงเงินที่ควรใช้หมุนถูกใช้ไปกับสินทรัพย์ระยะยาวแล้ว
สินเชื่อระยะสั้นอีกแบบที่พบในธุรกิจคือวงเงินตั๋วสัญญาใช้เงิน หรือ P/N
ในเชิงการบริหาร ดิฉันชอบมองว่าวงเงินลักษณะนี้เหมาะกับกรณีที่ธุรกิจสามารถบอกได้ค่อนข้างชัดว่า
ต้องใช้เงินเมื่อไร
ใช้กับอะไร
และคาดว่าจะมีเงินกลับมาในช่วงไหน
ตัวอย่างเช่น ต้องซื้อสินค้าราคา 800,000 บาทเพื่อส่งให้ลูกค้าตาม Order และลูกค้าจะชำระหลังส่งสินค้า 60 วัน
รอบเงินมีต้นทางและปลายทางค่อนข้างชัด
ตรงนี้ต่างจาก OD ที่ออกแบบมาให้ใช้หมุนซ้ำตามการรับ–จ่ายของกิจการ
ดังนั้น แม้ทั้งสองแบบจะเกี่ยวข้องกับเงินทุนหมุนเวียน แต่พฤติกรรมการใช้ไม่เหมือนกัน
บางกิจการไม่ได้ขาดยอดขาย และไม่ได้มีปัญหาสต๊อกมาก
แต่ปัญหาคือขายแล้วต้องรอลูกค้า 60–90 วัน
ตัวอย่าง ธุรกิจขายสินค้าให้องค์กรเดือนละ 2 ล้านบาท โดยมีต้นทุนและค่าใช้จ่ายที่ต้องจ่ายก่อนประมาณ 1.4 ล้านบาท
แม้มี Invoice แล้ว แต่เงินสดยังไม่เข้าบัญชี
ในกรณีนี้ สิ่งที่สร้าง Cash Gap คือ ลูกหนี้การค้า
Factoring หรือบริการที่เกี่ยวข้องกับการรับซื้อลูกหนี้จึงมี Logic ต่างจาก Term Loan เพราะแหล่งที่มาของการชำระสัมพันธ์กับ Invoice หรือลูกหนี้ที่เกิดขึ้นแล้ว
ในมุมของดิฉัน ถ้าปัญหาอยู่ที่ Receivable ไม่ควรรีบแก้ทุกอย่างด้วยสินเชื่อก้อนใหม่โดยไม่ตรวจว่ามีทางเลือกที่ผูกกับลูกหนี้โดยตรงหรือไม่
อีกประเภทที่ผู้ประกอบการโดยเฉพาะธุรกิจรับเหมาและโครงการควรแยกให้ออกคือ Bank Guarantee หรือวงเงินหนังสือค้ำประกัน
วงเงินประเภทนี้ไม่ได้มีหน้าที่เหมือนเงินทุนหมุนเวียน
ตัวอย่าง ผู้รับเหมาชนะงาน 10 ล้านบาท และคู่สัญญากำหนดให้มีหลักประกันการปฏิบัติตามสัญญา
บริษัทอาจต้องใช้วงเงินหนังสือค้ำประกันเพื่อออกเอกสารให้คู่สัญญา
แต่นั่นไม่ได้หมายความว่าบริษัทได้รับเงินสดมาใช้ซื้อวัสดุ จ่ายค่าแรง หรือจ่ายผู้รับเหมาช่วง
หากโครงการต้องใช้เงินก่อนรับงวดงาน ธุรกิจอาจยังต้องมี Working Capital อีกส่วนหนึ่ง
การแยกสองเรื่องนี้ตั้งแต่ต้นช่วยไม่ให้คำนวณแหล่งเงินทุนต่ำกว่าความต้องการจริง
จุดที่ดิฉันเห็นว่ามักสับสนคือการนำ “สินเชื่อมีหลักประกัน” กับ “เงินทุนหมุนเวียน” มาเปรียบเทียบกันเหมือนเป็นสินเชื่อคนละหมวด
จริง ๆ แล้วเป็นคนละแกน
เงินทุนหมุนเวียนบอกว่า เงินใช้ทำอะไร
ส่วนมีหลักประกันหรือไม่มีหลักประกันบอกว่า โครงสร้างด้านเครดิตมีอะไรสนับสนุน
Term Loan อาจมีหลักประกันหรือไม่มีหลักประกันก็ได้
วงเงินหมุนเวียนก็อาจมีหลักประกัน ใช้กลไกค้ำประกัน หรือพิจารณาจากข้อมูลธุรกิจตามเงื่อนไขของผลิตภัณฑ์ได้เช่นกัน
ถ้าเข้าใจจุดนี้ การเปรียบเทียบสินเชื่อsmeจะง่ายขึ้น เพราะไม่เอาคำที่อยู่คนละมิติมาเทียบกัน
ลองดู Composite Case ที่สะท้อนสถานการณ์ที่พบได้จริง
โรงงานแห่งหนึ่งต้องการเงิน 3 ล้านบาทเพื่อขยายการผลิต
ตอนแรกเจ้าของมองว่าควรหาสินเชื่อก้อนเดียว 3 ล้านบาท เพราะจัดการง่าย
แต่เมื่อแยกรายการ พบว่า
1.5 ล้านบาทใช้ซื้อเครื่องจักร
900,000 บาทใช้ซื้อวัตถุดิบรองรับยอดผลิตที่เพิ่มขึ้น
600,000 บาทใช้รองรับ Credit Term ของลูกค้าใหม่ประมาณ 60 วัน
ถ้ารวมทั้งหมดเป็น Term Loan ธุรกิจจะได้รับเงินมาครบ แต่เงินสำหรับวัตถุดิบและลูกหนี้ซึ่งควรหมุนกลับทุก 1–2 เดือนจะกลายเป็นภาระผ่อนหลายปี
ในทางกลับกัน ถ้านำวงเงินระยะสั้นทั้งหมดไปซื้อเครื่องจักร ธุรกิจก็จะเสียพื้นที่สำหรับหมุนวัตถุดิบ
เมื่อแยกตามหน้าที่ ภาพที่เหมาะสมกว่าคือพิจารณาเครื่องจักรเป็นเงินระยะยาว และพิจารณา 1.5 ล้านบาทที่เหลือในกลุ่ม Working Capital ตามรอบจริงของกิจการ
นี่คือเหตุผลที่ดิฉันชอบพูดว่า
ธุรกิจหนึ่งแห่งสามารถต้องการสินเชื่อมากกว่าหนึ่งโครงสร้างได้ในเวลาเดียวกัน
การเปรียบเทียบดอกเบี้ยจะมีความหมายเมื่อเรากำลังเปรียบเทียบผลิตภัณฑ์ที่ทำหน้าที่ใกล้เคียงกัน
หากนำ Term Loan 5 ปี ไปเทียบกับ OD หรือ Factoring โดยดูเพียงอัตราดอกเบี้ย ตัวเลขอาจทำให้เข้าใจผิด
เพราะต้องดูทั้งวิธีคิดดอกเบี้ย ระยะเวลาที่ใช้เงินจริง ค่าธรรมเนียม หลักประกัน และพฤติกรรมการเบิก–คืน
บางกรณีวงเงินที่มีอัตราสูงกว่าเล็กน้อย แต่ใช้เพียง 45 วันและคืนได้เมื่อรับเงินลูกค้า อาจมีผลต่อธุรกิจต่างจากวงเงินที่ดูถูกกว่าแต่สร้างภาระต่อเนื่องหลายปี
ดิฉันจึงมักเปรียบเทียบ Total Cost + Cash Flow Impact พร้อมกัน
ไม่ใช่ดู Rate เพียงตัวเดียว
ถ้าจะลดการเปรียบเทียบทั้งหมดให้เหลือเพียงกรอบเดียว ดิฉันจะใช้สามคำ
Purpose — เงินนำไปทำอะไร
Tenor — ต้องใช้เงินนานเท่าไร
Repayment Source — เงินที่จะนำกลับมาชำระเกิดจากไหน
ถ้าซื้อสินค้าแล้วขายภายใน 45 วัน Purpose และ Tenor ชัดว่าเป็นรอบระยะสั้น และ Repayment Source คือรายได้จากการขายสินค้า
ถ้าซื้อเครื่องจักรใช้ 7 ปี Purpose เป็นการลงทุนระยะยาว และ Repayment Source คือกระแสเงินสดที่เครื่องช่วยสร้างต่อเนื่อง
ถ้าเงินติดอยู่ใน Invoice Repayment Source ก็คือลูกหนี้การค้าที่กำลังรอชำระ
เมื่อสามเรื่องนี้ตรงกัน การเลือกแหล่งเงินทุนจะเริ่มมีเหตุผลโดยไม่ต้องเริ่มจากชื่อธนาคารก่อน
การเปรียบเทียบสินเชื่อเพื่อธุรกิจ SME แต่ละแบบไม่ควรจบเพียงว่าแบบไหนดอกเบี้ยต่ำกว่า หรือแบบไหนได้วงเงินสูงกว่า
Term Loan มีบทบาทกับการลงทุนระยะยาว
OD และวงเงินระยะสั้นมีบทบาทกับรอบรับ–จ่ายของกิจการ
Factoring เชื่อมกับลูกหนี้การค้า
ส่วนหนังสือค้ำประกันมีหน้าที่รองรับข้อผูกพันตามสัญญา ไม่ใช่เงินสดสำหรับใช้ดำเนินธุรกิจ
ขณะเดียวกัน การมีหรือไม่มีหลักประกันเป็นอีกมิติหนึ่งที่ต้องพิจารณาควบคู่กัน
ดังนั้น ก่อนเลือกเงินทุน เงินทุนหมุนเวียน หรือสินเชื่อsme ดิฉันแนะนำให้เจ้าของกิจการเขียนให้ได้ก่อนว่า
เงินก้อนนี้จะทำงานอะไร อยู่ในธุรกิจนานเท่าไร และอะไรคือแหล่งที่ทำให้เงินกลับมา
เมื่อตอบได้ การเลือกแหล่งเงินทุนจะไม่ใช่การเดาว่าผลิตภัณฑ์ไหนดีที่สุด แต่เป็นการเลือกโครงสร้างที่ตรงกับ Cash Cycle ของกิจการจริง
หากต้องการดูภาพรวมต่อว่าธุรกิจแต่ละลักษณะควรเริ่มจากสินเชื่อประเภทใด และควรเลือกธนาคารจากองค์ประกอบอะไร สามารถอ่านรายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่ สินเชื่อเพื่อธุรกิจ ธนาคารไหนดี เลือกให้เข้ากับกิจการเพิ่มโอกาสอนุมัติ
เพื่อใช้เปรียบเทียบแต่ละทางเลือกก่อนเตรียมเอกสารและยื่นจริง